Yönetmen Ruben Östlund'un 2022 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye kazanarak büyük yankı uyandıran filmi Hüzün Üçgeni (Triangle of Sadness), modern dünyanın sınıf çatışmalarını, tüketim çılgınlığını, toplumsal cinsiyet rollerini ve insan doğasındaki ikiyüzlülüğü absürt bir mizahla masaya yatırır. Film; Force Majeure ve The Square ile başlayan, modern dönemde erkek olmanın, iktidar kurmanın ve toplumsal beklentilerin açmazlarını irdeleyen bağımsız üçlemenin (loose trilogy) halkası olarak konumlanır.
Östlund, filmin yapı taşlarını üç ayrı satranç tahtası üzerine kurar: Modellik dünyası, lüks bir kruvaziyer gemisi ve ıssız bir ada. Bu üç katmanlı yapı, bireyin statü değişimleri karşısında nasıl davrandığını ve güç odaklarının el değiştirdiğinde insan kibrinin nasıl eridiğini gözler önüne serer.
1. Perde: Güzelliğin Para Birimi ve Modellik Dünyasının Yüzeyselliği
Film, erkek modellerin katıldığı bir casting (seçme) sahnesiyle açılır. Bu ilk sahneler, Östlund'un sinematografik yaklaşımının da bir özetidir; ön plandaki kamera, izleyici ile hikaye arasına konulan "aracıyı/filtri" simgelerken, arka plandaki modeller endüstrinin çarkları arasında eritilir.
Modellik dünyası, insan kibrinin ve dış görünüşün ticarileşmesinin zirvesidir. Sektördeki hiyerarşi, markaların pazarlama stratejilerine göre ikiye ayrılır:
"Smiley" (Gülümseyen) markalar (ör. H&M): Müşteriyi alışverişe davet eden, ucuz ve erişilebilir bir samimiyet sunar.
"Grumpy" (Kibirli/Ulaşılmaz) markalar (ör. Balenciaga): Müşteriye yukarıdan bakan, onu markaya muhtaç hissettiren bir üstten bakış barındırır.
Bu dünyada kadın modeller erkek modellerin katbekat fazlasını kazanırken, podyumlarda atılan "Stop climate change" veya "Hepimiz eşitsiziz" gibi sloganlar, sistemin kendi içindeki eşitsizliği maskelemek için kullandığı boş birer erdem sinyalciliğinden (virtue signaling) ibarettir.
Çiftler Arası Mikro-Politika: Hesap Ödeme Krizi
Modellik dünyasının tanınan isimleri olan Yaya (Charlbi Dean) ile sevgilisi Carl (Harris Dickinson) arasındaki ilişki, modern bireylerin çıkarcı ortaklığı üzerine kuruludur. Sosyal medyada bir "marka çift" olarak var olsalar da, aralarındaki ekonomik dengesizlik derin bir gerilim yaratır.
Yönetmen Ruben Östlund'un kendi ilişkisinin başlarında yaşadığı gerçek bir olaydan ilham alarak senaryolaştırdığı lüks restorandaki hesap ödeme krizi, geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri ile modern eşitlik iddialarının çarpıştığı anadır. Carl, eşitlik adına hesabı bölüşmek isterken; daha az kazanmasına rağmen erkekten geleneksel bir "sağlayıcı" rolü bekleyen yapı ile ekonomik olarak daha güçlü olan Yaya'nın ikilemi, erkek egosunun ve sınıfsal gururun ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serer. Yaya'nın gelecekteki güvenliği için zengin bir partner arayışını açıkça dile getirmesi, ilişkinin duygusallıktan ziyade bir sermaye takası olduğunu kanıtlar.
2. Perde: Lüks Kruvaziyer ve Sistemin Kendi Dışkısında Boğulması
İkinci bölümde karakterler, süper zenginlerin ağırlıkta olduğu lüks bir yat seyrüseferine katılır. Bu gemi, kapitalist dünyanın mikrokozmosudur. Konukların profilleri, modern dünyanın çürümüşlüğünü temsil eder:
Dimitri: Gübre satarak zenginleşmiş, yanında hem resmi eşi hem de sevgilisini aynı anda gezdiren bir Rus oligark.
Clementine ve Winston: Ömrünü kara mayınları ve el bombaları üreten bir silah konsorsiyumuna adamış, demokrasiden bahseden yaşlı İngiliz çift.
Yama: Sosyal becerileri zayıf, parasını teknoloji sektöründen kazanmış bir milyarder.
İnme Geçirmiş Alman Turist: Dünya ile bağı kopmuş, sürekli sadece "In the clouds" (Bulutlardayım/Gerçeklikten kopuk) cümlesini tekrarlayan bir kadın.
Hizmet Sektörünün Görünmezleri ve "Zoraki Eğlence"
Geminin alt katlarında ise Filipinli temizlikçiler ve mutfak personeli, "müşteri her zaman haklıdır" kuralının eziciliği altında çalışır. Oligarkın karısının lüks havuz başında tüm personele "Birkaç saatliğine siz de zenginler gibi yaşayın, denize girin" emrini vererek zoraki bir tatil ve boş zaman dikte etmesi, modern kurumsal dünyada çalışanlara dayatılan sahte neşe kültürünün mükemmel bir eleştirisidir.
Kaptan'ın Yemeği ve Lağım Taşması
Filmin doruk noktası olan ve yönetmenin defalarca üzerinde durduğu Kaptan'ın Yemeği (Captain's Dinner), şiddetli fırtınanın etkisiyle mutlak bir kaosa dönüşür. Bozulmuş deniz ürünlerini yiyen konukların kontrolsüzce kusması, milyarderlerin ve elitlerin ne kadar dokunulmaz görünseler de biyolojik gerçeklik karşısında herkesle aynı derecede aciz olduğunu gösteren en büyük doğal eşitleyicidir.
Bu sahnede geminin lağım ve tuvalet sistemlerinin patlayarak koridorlara pis su ve dışkı akıtması, metaforik olarak kapitalist sistemin kendi yarattığı atıklar ve pislik içinde boğulmasını simgeler. Zenginler lağım suları içinde kayıp düşerken, kabinine kapanıp alkol alan fatalist Kaptan (Woody Harrelson) ile Rus oligark Dimitri'nin hoparlörden Marx/Lenin ile Reagan/Thatcher alıntılarını telefonlarından arayıp birbirlerine okumaları, modern siyasi kutuplaşmaların ve ideolojik tartışmaların ne kadar yüzeysel, ezberci ve "Instagram kachası" düzeyinde kaldığının alaycı bir dışavurumudur.
3. Perde: Issız Ada, Robinsonade ve Güç Mimarisinin Tersine Dönmesi
Korsanların gemiyi el bombasıyla batırmasıyla birlikte hikaye üçüncü ve en sarsıcı evresine evrilir. Hayatta kalan bir avuç insan ıssız bir adaya sığınır. Paranın, altınların ve statü sembollerinin hiçbir kıymet-i harbiyesi kalmamıştır; çünkü ortada gerçek bir kıtlık ve hayatta kalma mücadelesi vardır.
Abigail'in Yükselişi ve Matriarkal Düzen
Geminin en alt tabakasında yer alan, tuvalet temizliğinden sorumlu Abigail (Dolly de Leon), elleriyle ateş yakabildiği, balık ve ahtapot avlayabildiği için grubun vazgeçilmezi haline gelir. Gücü eline geçirdiği an, hemen yeni bir hiyerarşi kurar ve mutlak bir matriarkal lider (kibele/kraliçe figürü) olur.
Bu noktada film, insan doğasına dair temel bir tartışma açar: İnsanlar güç elde ettiğinde kaçınılmaz olarak hiyerarşi kurup başkalarını domine etmeye mi programlıdır?
Eleştirmenlere göre Östlund, Abigail'in çalışkanlığı sayesinde üste çıktığını göstererek burjuva masalını (çalışkanlar ile tembeller masalı) yeniden üretir. Oysa Marksist perspektiften bakıldığında, sistemin doğası gereği Abigail'in de başkalarını kendi adına çalıştıran bir kapitaliste dönüşmesi dramaturgik olarak daha tutarlı olurdu.
Bununla birlikte, adadaki ekonomik takas biçimi de tersine döner. Modellik ve estetik sermayesiyle ön planda olan yakışıklı Carl, adadaki gıda tekeline sahip olan Abigail'in gözüne girmek ve hayatta kalmak için bedenini (cinsel sermayesini) sunmak zorunda kalır. Yaya'nın bu durumu fark edip kıskançlık duyması, eskiden elinde koz olanların artık tamamen güçsüzleştiğinin resmidir.
Çarpıcı Final ve Hüzün Üçgeni'nin Anlamı
Adanın aslında tamamen ıssız olmadığı, sahil boyunca seyyar satıcıların gezdiği ve lüks bir turizm tesisinin hemen yanı başlarında olduğu anlaşıldığında kırılma yaşanır. Abigail, elde ettiği bu konforlu liderlik statüsünü kaybetmemek için adadan kaçış yolunu keşfeden Yaya'yı ortadan kaldırmaya karar verir. Carl'ın ormanda çığlıklar içinde koşmasıyla kararan ekran, insanlığın bencillikten ve iktidar tutkusundan asla kurtulamayacağını, medeniyet maskesi düştüğünde herkesin hayatta kalmak için en yakınındakini harcamaya hazır olduğunu sert bir tonla yüzümüze vurur.
Filmin ismine ilham veren "Hüzün Üçgeni" (Triangle of Sadness), estetik cerrahların kaş arasındaki kırışıklıklar için kullandığı, stresten ve çatık kaşlarla gezinmekten kaynaklanan bir terimdir. Östlund'un bu ismi seçmesi manidardır: İnsanlar hayatlarını yanlış yerlerde, zenginlik, güç ve estetik kaygılar içinde mutsuzlukla harcarlar. Oysa çözüm, bu sahte hırsların arkasındaki zihniyeti değiştirmekten ve insanın kendi "hüzün üçgenini" fark edip onu gevşetmesinden geçer.
~ S. Gamze Güçkıran Chartrand Cossette